Nederlandse gelukszoekers door de eeuwen heen

Nederlandse gelukszoekers door de eeuwen heen

Migranten trekken heden ten dage om uiteenlopende redenen over land en zee op zoek naar een betere toekomst in ‘het beloofde land’ Europa. Dat leidt tot hoofdbrekens in de Westerse wereld. Het is goed te bedenken dat wij Nederlanders ooit zelf in grote getale de wereld rondreisden. Deze avond focust op de geschiedenis van de Nederlandse gelukszoekers door de eeuwen heen.

Drie casestudies en de ondersteunende columns zetten aan tot nadenken over wat de term ‘gelukszoeker’ betekent in historisch perspectief, maar laten ook zien dat de term geen houdbaarheidsdatum heeft. Juist in een tijd waar gelukszoekers op weinig sympathie kunnen rekenen is het prikkelend en verhelderend om aan de hand van het verleden een spiegel voor te houden. Zijn we niet allemaal ‘gelukzoekers’? En zijn we dat niet altijd al geweest?

Er is ook aandacht voor het fenomeen ‘dienstnemen in vreemde krijgsdienst’. Nu speelt dat bij islamitische Nederlanders die vechten in het IS-kalifaat, vroeger namen Nederlanders dienst in het leger van de paus en in de troepen van de Spaanse republikeinen ten tijde van de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939).

Programma:

  • Economische gelukszoekers – Hylke Speerstra over de naoorlogse emigranten met column van Karin Sitalsing
  • Ideologische gelukszoekers – Koen de Groot over Nederlandse zoeaven met column van Yvonne Scholten
  • Avontuurlijke gelukszoekers – Barbara Hanlo over avonturierster Alexandrine Tinne

Dit programma is een samenwerking met Van Gisteren.nu.


Nederlandse gelukszoekers door de eeuwen heen
Normale prijs: €12,50
CJP, studenten- of stadspas: €10
Kaartje kopen
Deel dit evenement:

Meer info over het programma

Economische gelukszoekers – Hylke Speerstra over de naoorlogse emigranten

De bekende Fries schrijver en historicus Hylke Speerstra (1936) tekende in zijn boek Het wrede paradijs (2000) de verhalen op van Friese landverhuizers die na de Tweede Wereldoorlog uit Nederland trokken om elders hun geluk te beproeven. Ze gingen op zoek naar een beter en meer welvarend leven in o.a. Noord-Amerika, Zuid-Afrika en Nieuw-Zeeland. Speerstra zocht de voormalige landverhuizers op, beschreef hun levensverhalen over hoop en tegenspoed maar vooral: over heimwee naar Nederland.

Columniste bij dit onderwerp is journaliste Karin Sitalsing die in haar boek Boeroes. Een familiegeschiedenis van witte Surinamers op zoek ging naar haar roots: witte Surinamers die afstammen van een groep van vijftig arme, Nederlandse boerengezinnen die halverwege de 19e eeuw naar Suriname verhuisden. Hun was veel grond en welvaart beloofd maar bij aankomst was er niets. Binnen een half jaar was de helft van de immigranten overleden.

Ideologische gelukszoekers – Koen de Groot over Nederlandse zoeaven

Historicus Koen de Groot deed onderzoek naar de meer dan 3300 Nederlandse katholieke jongens die tussen 1860 en 1870 voor paus Pius IX vochten om hem te helpen in zijn strijd tegen de Italiaanse nationalisten onder leiding van Garibaldi en Victor Emmanuel I.

Tot aan de Tweede Wereldoorlog was er in Nederland sprake van een levendige herinneringscultuur waarin de zoeaven op een voetstuk werden geplaatst en als voorbeeld van deugdzaamheid dienden voor de katholieke jeugd. Godfried Bomans schreef hierover ooit:

 “Persoonlijk herinner ik me de zouaven alleen uit de processies: ze waren gekleed in ballonvormige, haremachtige broeken en schuins weglopende jasjes met passementen bestikt. Opzij droegen zij een sabel, op het hoofd een verrassend klein petje.”

Columniste bij dit thema is Yvonne Scholten. Ze schreef Fanny Schoonheyt (2014) over een Nederlandse strijdster in de Spaanse burgeroorlog. Journaliste Scholten werkte als buitenlandcorrespondente in Italië en als radioprogrammamaker voor VARA en NPS. Mede door de berichtgeving over Tanja Nijmeijer besloot ze onderzoek te doen naar Fanny Schoonheyt (1912-1961), de enige Nederlandse vrouw die in de Spaanse Burgeroorlog heeft gevochten. Schoonheyt kreeg faam als ‘het dapperste meisje van Barcelona’ en ‘de koningin van de mitrailleur’.

Avontuurlijke gelukszoekers – Barbara Hanlo over avonturierster Alexandrine Tinne

Documentairemaakster Barbara Hanlo vertelt aan de hand van fragmenten uit haar film Als een vlieg naar de vlam (2007) over de vrouwelijke ontdekkingsreizigster Alexandrine Tinne. Ze reconstrueert in haar film het leven en de tragische dood van de eigenzinnige ontdekkingsreizigster Alexandrine Tinne.

Deze Haagse dame ondernam tussen 1862 en 1869, samen met haar moeder een aantal avontuurlijke reizen door het Midden-Oosten en Afrika. Ze was zich bewust van de gevaren maar Afrika trok haar ‘ als een vlieg naar de vlam’. Met name de tochten vanuit Khartoem (Soedan) waren uiterst avontuurlijk. Tinne was tevens Nederlands eerste vrouwelijke fotograaf en schreef vele brieven aan het thuisfront in Den Haag. Deze documenten vormen de basis van Hanlo’s onderzoek en documentaire.

Gasten

Moderator: Karin van den Born, eindredacteur van Andere Tijden.

Na haar studie Geschiedenis in Groningen leidde Karin van den Born (1960) een zwervend bestaan als freelance researcher. Eind jaren 90 vond ze haar vaste honk bij de NTR. Eerst als redacteur bij het televisieprogramma Zembla, later bij Andere Tijden. Van 2007 tot eind 2016 was ze bij Andere Tijden eindredacteur. Sinds een half jaar werkt ze als eindredacteur bij de NTR aan twee nieuwe geschiedenisseries, over de Tachtigjarige Oorlog en over het Midden-Oosten.

 

 

 

Karin Sitalsing

Karin Sitalsing (1976) schrijft als freelance journalist voor onder meer Trouw, Panorama, Vrij Nederland en RTV Noord. Daarvoor werkte ze als correspondent voor de Volkskrant, en ze was coauteur van Maak van de noot een deugd. Ze woont en werkt in Groningen. Bij uitgeverij Atlas Contact verscheen vorig jaar haar boek Boeroes, een familiegeschiedenis van witte Surinamers, waarin Sitalsing de unieke geschiedenis van een onbekende Nederlands-Surinaamse bevolkingsgroep heeft opgetekend.

Koen de Groot

Koen de Groot (1992) doet momenteel de Onderzoeksmaster Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij eerder zijn bachelordiploma’s Geschiedenis en Italiaanse taal & cultuur behaalde. Zijn onderzoeksinteresses gaan uit naar geschiedenispolitiek, herinneringscultuur, cultuurgeschiedenis en moderne Jamaicaanse geschiedenis. De Groot is daarnaast actief als bestuurslid bij Stichting Historische Studiereizen Grand Tour en schreef als redacteur voor Babel.

 

 

 

 

BarBara Hanlo

BarBara Hanlo (1957), beeldend kunstenaar en filmmaker, woont en werkt in Amsterdam, realiseerde met haar onafhankelijke productiemaatschappij Purple Earth Productions films en verschillende kunstprojecten. Sinds 1993 hebben al haar films hun wereldpremière beleefd op het International Film Festival in Rotterdam om vervolgens op filmfestivals in binnen- en buitenland te worden getoond.

 

 

 

 

 

Hylke Speerstra

Hylke Speerstra (1936) is een Nederlands/Friese journalist en schrijver. Hij behoort tot de meest gelezen auteurs in het Friese taalgebied. Als schrijver is hij gespecialiseerd in het optekenen van oral history. Speerstra was voor zijn pensioen in 1996 onder andere hoofdredacteur bij de Leeuwarder Courant en het Agrarisch Dagblad. Naast zijn journalistieke werk begon hij al vroeg in zijn carrière verhalen te schrijven.Zijn bekendste boek is It wrede paradys, die uitkwam in 1999 en vooruitliep op de grote Friese reünie, Simmer 2000. De Nederlandse vertaling (Het wrede paradijs, 2000) haalde in het voorjaar van 2001 een tiende druk.

Met dank aan het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Prins Bernhard Cultuurfonds