Bij voorbaat verdacht: over de bescherming van je burgerrechten

Bij voorbaat verdacht: over de bescherming van je burgerrechten

Wat hebben je parkeervergunning, je hondenbelasting, je studiebeurs en je waterverbruik met elkaar gemeen? Het zijn allen variabelen van een algoritme dat de overheid gebruikt om te voorspellen of je een frauderisico vormt. Tezamen met tientallen andere persoonsgegevens maken ze volgens een strikt geheime formule het onderscheid tussen modelburgers en risicomodelburgers.
Op basis van onze persoonsgegevens belanden we in steeds meer hokjes, categorieën en registers die van alles over ons claimen. Ze worden gevuld met onze data zonder dat wij daar controle over hebben, laat staan toestemming voor geven, en hebben de afgelopen jaren in rap tempo aan autoriteit gewonnen bij overheidsinstanties die ingrijpende beslissingen nemen over ons leven.

Het Platform Bescherming Burgerrechten organiseert een publieke bijeenkomst over de risico’s die deze instrumenten vormen voor zowel het individu als de samenleving. Wat zijn de gevolgen van de inzet van deze instrumenten voor de rechten en vrijheden van burgers in een democratische rechtsstaat? Wat bedoelen kritische denkers wanneer ze stellen dat de inzet van voorspellende algoritmes een regelrechte bedreiging vormt voor onze vrijheid? Hoe verandert de verhouding tussen de staat en haar burgers wanneer alle informatie die je aan de overheid geeft op heimelijke wijze tegen je kan worden gebruikt?

Behalve verschillende toonaangevende sprekers op het vlak van technologie, ethiek en recht, staat deze avond ook een aankondiging op het programma. Een brede coalitie van maatschappelijke organisaties zal een rechtszaak starten tegen het Systeem Risico Indicatie, dat sinds 2014 al tienduizenden onverdachte Nederlanders heimelijk heeft geprofileerd.

Deel dit evenement:

Sprekers

Maxim Februari

Maxim Februari geldt als één van de toonaangevende publicisten op het snijvlak van recht en technologie. Hij zal zich in zijn bijdrage focussen op de vreemde paradox dat we door de invoering van wetten als SyRI steeds transparanter zijn voor de overheid, maar dit andersom niet geldt. De grootschalige verwerkingen met onze persoonlijke data gebeuren geheel achter de schermen, zodat wij als burger geen zicht of inspraak hebben op wat er met onze gegevens gebeurt en de eventuele gevolgen daarvan. Datareuzen als Google en Facebook staan door hun verdienmodel berucht om deze praktijken, gebaseerd op het ongemerkt verzamelen en combineren van zoveel mogelijk verschillende persoonsgegevens van hun gebruikers. Maar wat zijn de gevolgen wanneer een overheid zich op dezelfde manier gaat gedragen tegenover haar burgers?

 

 

Tommy Wieringa

Tommy Wieringa door Keke Keukelaar

Tommy Wieringa is SyRI-criticus sinds dag één. In zijn Kousbroeklezing uit 2015 stelde hij dat SyRI zich bediende van “volksvijandige software”. Wieringa wierp zich in een vroeg stadium al op als mede-eiser in de rechtszaak tegen SyRI die deze avond zal worden gelanceerd. Zijn lezing zal ook in het teken staan van dit verzet; verzet tegen het feit dat we dankzij instrumenten als SyRI nauwelijks meer onderscheid hebben tussen onze privésfeer en het domein waarin de overheid haar (informatie)macht over ons kan uitoefenen. In een interview met het Dagblad van het Noorden van deze week noemt Wieringa de SyRI wet “het monster van alle monsters”. Deze avond zal hij uitwijden over hoe we ons als burgers moeten wapenen tegen monsters als SyRI, en de overheid kunnen matigen in haar datahonger.

 

Vincent Icke

Vincent Icke door Hielco Kuipers

In zijn position paper Gulliver’s Web, dat hij bij De Wereld Draait Door doortastend toelichtte, wees astronoom Vincent Icke in 2008 al op het gevaar van het bundelen van persoonsgegevens tot digitale profielen. De aanleiding daarvoor was destijds het Elektronisch Patiëntendossier, maar de kritiek van Icke over de onbeheersbaarheid van genetwerkte data, de hardnekkigheid van de stigma’s die ze over personen kunnen afroepen en de risico’s voor misbruik en fouten, hield geenzins op bij het EPD.  Icke stelde in 2009 dan ook dat de P in deze afkorting niet beperkt zou blijven tot patiënten, maar zich op termijn zou uitspreiden over al onze persoonlijke data. Negen jaar na het verschijnen van Gulliver’s Web vragen we Icke de balans op te maken. Liggen we nog steeds voor pampus op het strand van Lilliput, en hoever zijn we door instrumenten als SyRI inmiddels ingesponnen in het digitale web van persoonlijke registraties?

 

Aline Klingenberg

Aline Klingenberg is naast coördinator ICT en Recht aan de Rijksuniversiteit Groningen plaatsvervangend rechter bij de Rechtbank Noord-Holland. Ze houdt zich bezig met hoe de overheid omgaat met de gegevens van haar burgers. In een rapport uit 2016 over de rechtsbescherming in onze verzorgingsstaat constateert ze dat de overheid de regels voor de omgang met onze persoonsgegevens hoe langer hoe soepeler interpreteert. Dit alles ten koste van onze privacy en ten faveure van instrumenten als SyRI, die op gespannen voet staan met bepalingen in mensenrechtenverdragen. Klingenberg legt deze avond uit waarom deze regels er in de eerste plaats zijn, hoe ze ons in de praktijk beschermen en zal in haar bijdrage voorbeelden geven van hoe de overheid in haar drang om deze gegevens voor allerlei doelen in te zetten, de wetten en regels voor de omgang met onze persoonsgegevens langzaam ombuigt naar haar wens.

 

Anton Ekker en Douwe Linders

vlnr Anton Ekkes en Douwe Linders

Anton Ekker voert samen met Douwe Linders de procedure tegen SyRI en zal deze avond op toegankelijke wijze uiteenzetten wat de juridische bezwaren van de coalitie tegen SyRI zijn. Deze zijn uiteenlopend en fundamenteel: Ekker zal uitleggen dat het niet slechts om een privacy-inbreuk gaat, maar dat er veel meer op het spel staat, zoals het recht op gelijke behandeling, de presumptie van onschuld en het recht om niet aan je eigen veroordeling mee te hoeven werken. Daarnaast zal hij ingaan op het Wob-verzoek dat de juridische coalitie deed naar de werking van het systeem.

 

Bart de Koning (moderator)

Bart de Koning (1967) is onderzoeksjournalist en auteur van de boeken Alles onder controle: de overheid houdt u in de gaten, Operatie Blauw: weg met de bureaucratie bij de Nederlandse politie en De veiligheidsmythe: over politie, justitie en misdaad in Nederland. De Koning studeerde economie aan de Universiteit van Amsterdam en werkte onder meer voor Quote, FemBusiness en HP/De Tijd. Tegenwoordig is hij zelfstandig journalist en publiceert onder andere in Vrij Nederland en Maarten.