Wittgenstein en de muziek I: een hoorcollege over zijn leven, filosofie en relatie tot de muziek

Wittgenstein en de muziek I: een hoorcollege over zijn leven, filosofie en relatie tot de muziek

Kunnen we praten over muziek?

Ludwig Wittgenstein is een belangrijke denker uit de 20e eeuw en zijn filosofische werk omvatten vrijwel het hele menselijk denken en handelen, met nadruk op de logica. Weinig mensen echter weten dat muziek een hoofdrol speelde in zijn leven. Hij groeide op in een muzikale familie, waar grote componisten als Brahms en Mahler over de vloer kwamen. Zelf speelde Wittgenstein klarinet en hij componeerde. Vier maten en minder dan dertig seconden duurt zijn muziekstuk, getiteld Leidenschaftlich, dat hij met potlood tussen zijn filosofische aantekeningen krabbelde.

Is muziek taal, emotie of concept?

Waarom drukt Wittgenstein zich tussen zijn filosofische bespiegelingen plotseling in muziek uit? Misschien moeten we hem niet als filosoof zien maar als kunstenaar, die ons juist op andere uitingsvormen dan taal wijst. Want soms schieten woorden tekort. Hoe praat je over muziek als taal, emotie, concept? Wittgenstein eindigt zijn boek Tractatus Logico-philosophicus (het enige tijdens zijn leven gepubliceerde boek) met de beroemde stelling: ‘Waar we niet over kunnen spreken, moeten we over zwijgen.’ Over deze en andere invloedrijke inzichten, gaan de dubbelcolleges door filosoof Herman Philipse en musicoloog Leo Samama. Lezingen met muzikale fragmenten en aandacht voor de vroege en late Wittgenstein.

PROGRAMMA:

Vanavond gaat over de jonge Wittgenstein, ook wel de periode Wittgenstein-I genoemd. In deze tijd schreef hij Tractatus Logico-philosophicus, een moeilijk te doorgronden logisch denksysteem opgebouwd uit vele stellingen. Wittgenstein zet uiteen wat zinvol en zinloos taalgebruik is. Zinvolle taal gaat over waarneembare kennis van de wereld. Voor andere (overigens zeer belangrijke) zaken als schoonheid, religie en ethiek geldt dat onze taal daar niet voor leent. Met deze conclusie meende Wittgenstein de grootste filosofische problemen opgelost te hebben en trekt zich terug uit de filosofie.

In de tweede avond op 29 mei zien we hoe Wittgenstein op latere leeftijd de filosofie weer oppakt en zijn eigen jeugdwerk corrigeert. Na een periode als tuinman, -architect en schoolmeester keert hij terug in de wetenschap: als hoogleraar aan de Universiteit van Cambridge. In zijn boek Filosofische Onderzoekingen denkt hij verder na over de verhouding tussen taal en werkelijkheid, maar die is ingewikkelder dan hij eerder stelde. Wittgenstein heeft het over taalspel: de betekenis van woorden is afhankelijk van de situatie waarin ze gebruikt worden. En op dezelfde manier moeten we muziek begrijpen: het betekent pas iets binnen de context waarin het gehoord wordt.

Sprekers: 

Leo Samama is componist, schrijver,docenten voormalig directeur van het Nederlands Kamerkoor. Na zijn studie muziekwetenschappen doceerde hij o.a. aan de Universiteit Utrecht en de Conservatoria van Utrecht en Den Haag. Hij heeft meerdere composities op zijn naam staan. Eerder verschenen van hem de onder andere het hoorcollege: Klinkende geschiedenis. Zijn meest recente publicatie is De zin van muziek.

Herman Philipse is hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en doet onderzoek op het gebied van de moderne en contemporaine wijsbegeerte. Philipse heeft rechten en wijsbegeerte gestudeerd aan de Rijksuniversiteit Leiden. Ook studeerde hij filosofie te Oxford, Parijs en Keulen. Hij heeft al talloze hoorcolleges op cd en online uitgebracht, o.a. over godsdienstfilosofie, evolutie en ethiek.

De colleges worden opgenomen door Home Academy, en later uitgebracht en online gezet. Er is tijdens het programma dus geen ruimte voor vragen en opmerkingen uit de zaal. Na afloop wel.

 Programmabeeld door Fabrizio Cassetta
Dit programma is uitverkocht
Kijk op Ticketswap.nl voor kaartjes of meld je op de dag zelf aan voor de wachtlijst.
Deel dit evenement: